Een blusdeken is een vel van brandwerend weefsel, meestal glasvezel, dat in een houder aan de wand hangt. Bij een kleine brand wordt de deken over het vuur gelegd, waardoor de zuurstoftoevoer stopt en de vlammen doven. Het is een eenvoudig middel dat in veel keukens hangt. In de praktijk werkt een blusdeken alleen goed als hij van goede kwaliteit is, op de juiste plek hangt en op de juiste manier wordt gebruikt. Bij een vlam in de pan adviseert de brandweer geen deken, maar een deksel.
Waarvoor een blusdeken bedoeld is
De norm voor blusdekens, NEN-EN 1869, gaat over dekens voor eenmalig gebruik door één persoon. Lange tijd gold de deken als middel voor een vlam in de pan, maar dat advies is achterhaald: de brandweer raadt een blusdeken op een brandende pan af. De deken blijft nuttig bij:
- brandende kleding, als stoppen, laten vallen en rollen niet lukt;
- een klein brandje in een prullenbak of op tafel;
- een brandende theedoek of ovenwant.
Een blusdeken is geen vervanging voor een brandblusser bij grotere branden. Een brandende bank, een gordijn dat tot aan het plafond in brand staat of een frituurpan in de horeca gaat zijn mogelijkheden te boven.
Overzicht
| Onderdeel | Blusdeken |
|---|---|
| Geschikt voor | Brandende kleding, kleine beginnende branden in prullenbak of textiel |
| Niet geschikt voor | Vlam in de pan (de brandweer adviseert een deksel), frituurpannen en frituurinstallaties, branden die zich al hebben verspreid, gas- en metaalbranden, elektrische apparatuur onder spanning met grote brandhaard |
| Gangbare maat | 1 x 1 meter of 1,2 x 1,2 meter voor de keuken; 1,2 x 1,8 meter voor het omwikkelen van een persoon |
| Aandachtspunt onderhoud | Geen wettelijk interval; houder controleren op vet, vocht en beschadiging; na gebruik vervangen |
Niet elke blusdeken blust
Een onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) liet zien dat lang niet alle blusdekens op de consumentenmarkt goed werkten. Van de elf geteste dekens vatten er vier zelf vlam, en één doofde de brandende olie niet binnen de testtijd van zeventien minuten. Verschillende dekens gaven veel rook af. Ook een verwijzing naar de norm op de verpakking bleek geen garantie: acht van de twaalf onderzochte dekens droegen zo'n vermelding, terwijl de meeste niet aan de eisen voor etikettering of constructie voldeden.
Wie een blusdeken aanschaft, let daarom op meer dan alleen de prijs. Een deken met duidelijke instructies op de houder en een stevig trekkoord geeft meer zekerheid. Juist door deze uitkomsten raadt de brandweer de deken bij een vlam in de pan af: een ongeschikte deken kan zelf vlam vatten op het moment dat hij over de pan wordt gelegd.
Vlam in de pan: deksel in plaats van deken
Bij een vlam in de pan adviseert de brandweer een passend deksel, een bakplaat of een stevig dienblad. Dat ligt altijd in de keuken en vat geen vlam. De aanpak:
- Rustig blijven en warmtebron uitzetten. Gas of kookplaat uit, als dat zonder risico kan.
- Pan afdekken. Het deksel, de bakplaat of het dienblad als een schild voor het lichaam houden, de rand eerst op de rand van de pan zetten en dan over de vlammen schuiven. Waar tijd is, de handen beschermen met ovenwanten.
- Afzuigkap uitzetten. De afzuiging trekt de vlammen aan en kan het vet in het filter laten ontbranden.
- Afgedekt laten staan. Het deksel blijft erop tot de pan volledig is afgekoeld. Wordt het te vroeg weggehaald, dan komt er zuurstof bij en kan het hete vet opnieuw ontbranden.
Nooit water gebruiken en niet met de pan lopen. Water verdampt explosief en slingert brandende olie omhoog; wie met de pan loopt, kan struikelen of brandende olie morsen. Ook een schuimblusser is ongeschikt, omdat het schuim water bevat. Een vetblusser voor brandklasse F is vooral bedoeld voor professionele keukens en frituren.
Wie in een noodgeval toch naar een blusdeken grijpt, legt hem van het lichaam af over de pan, met de bovenrand over de handen gevouwen, en laat hem liggen tot de pan volledig is afgekoeld. Vat de deken zelf vlam of is de pan niet helemaal af te dekken, dan de keuken verlaten, de deur sluiten en 112 bellen.
Ophangen in de keuken
Een blusdeken hoort binnen een paar seconden bereikbaar te zijn, maar niet op een plek waar men eerst langs de vlammen moet. Gangbaar is:
- bij de keukendeur of aan de rand van de keuken, zodat de deken op de vluchtroute hangt;
- op ongeveer 1,5 meter hoogte, zodat de linten zonder bukken of reiken te pakken zijn;
- niet direct naast of boven het fornuis, waar de houder vet wordt en waar bij brand geen toegang meer is;
- niet in een kast of achter een deur, want dan zoekt niemand er bij brand naar.
Een praktische indeling in de keuken is een passend deksel binnen handbereik van het fornuis, een blusdeken bij de keukendeur voor brandende kleding en een schuimblusser bij de uitgang voor een brand in een kastje of apparaat, niet voor de pan. Meer over het inrichten van de keuken staat bij een brandblusser voor de keuken en bij blusmiddelen in huis.
Blusdeken bij brandende kleding
Vat iemands kleding vlam, dan is de eerste reactie vaak wegrennen, en juist dat wakkert het vuur aan. De vaste volgorde is stoppen, op de grond laten vallen en rollen, met de handen voor het gezicht. Lukt dat niet, bijvoorbeeld bij een kind of een oudere, dan kan een grote blusdeken van 1,2 x 1,8 meter helpen. De deken wordt dan van het hoofd naar beneden om de persoon heen geslagen, zodat de vlammen van het gezicht weg worden gedrukt. Daarna gaat de deken er weer af en wordt de brandwond direct tien tot twintig minuten gekoeld met lauw, zacht stromend water.
Beperkingen op een rij
- Niet voor de pan. Bij een vlam in de pan adviseert de brandweer een deksel; een ongeschikte deken kan zelf vlam vatten.
- Eenmalig. Een gebruikte deken wordt vervangen.
- Geen koeling. De deken sluit de zuurstof af, maar wat eronder brandde, blijft lang heet.
- Weinig marge bij grotere branden. Is de brand groter dan de deken, dan werkt hij niet.
- Kwaliteit verschilt. Niet elke deken op de markt blust betrouwbaar.
- Rook. Sommige dekens geven bij verhitting veel rook af, wat in een kleine keuken het zicht en de ademhaling kan belemmeren.
- Brandend persoon. Een deken om iemand heen slaan helpt, maar het koelen van de brandwond met lauw water is daarna het belangrijkste.
Onderhoud
Voor blusdekens bestaat geen jaarlijks keuringsregime zoals voor brandblussers onder NEN 2559. Toch is een blik op de houder eens per jaar zinvol, bijvoorbeeld tegelijk met de controle van de rookmelders. Een houder die vettig is geworden of waarvan de linten zijn losgeraakt, doet zijn werk niet meer. Fabrikanten geven soms een uiterste gebruiksdatum op; na die datum is vervangen verstandig.
Veelgestelde vragen
Kan een blusdeken opnieuw gebruikt worden?
Nee. Een blusdeken volgens NEN-EN 1869 is bedoeld voor eenmalig gebruik. Na een blusactie kan het weefsel beschadigd of vervuild zijn, en dan beschermt het de volgende keer niet meer.
Is een blusdeken geschikt bij een vlam in de pan?
De brandweer raadt een blusdeken bij vlam in de pan af. Niet elke deken is bestand tegen brandende olie, en een ongeschikte deken kan bij het afdekken zelf vlam vatten. Het advies is een passend deksel, een bakplaat of een stevig dienblad over de pan te schuiven en de pan afgedekt te laten staan tot hij volledig is afgekoeld.
Mag een blusdeken gebruikt worden als iemands kleding brandt?
Ja, als het slachtoffer niet zelf kan rollen. Een keukendeken van 1 x 1 meter is daarvoor vaak te klein; voor dit doel is een deken van 1,2 x 1,8 meter bedoeld. Bij een grotere brandwond altijd 112 bellen.
Moet een blusdeken onderhouden worden?
Een blusdeken heeft geen wettelijk onderhoudsinterval zoals een brandblusser. Wel is het verstandig de houder af en toe te controleren: zit het lint nog vast, is de houder niet vet of vochtig geworden en is de deken niet beschadigd.