De keuken is de plek waar thuis de meeste branden beginnen: een vergeten pan op het vuur, een theedoek te dicht bij de pit, een frituurpan die te heet wordt. Juist hier gaat blussen vaak mis, omdat de instinctieve reactie, water erop, de brand veel erger maakt. Dit artikel gaat over wat er in de keuken wel werkt, wat niet, en welke blusmiddelen een plek verdienen.
Waarom vlam in de pan zo gevaarlijk is
Olie en vet worden bij verhitting steeds heter, tot ze vanzelf vlam vatten. Komt er water bij, dan zakt dat naar de bodem van de pan, verdampt daar in een fractie van een seconde en duwt de brandende olie omhoog. Het resultaat is een vuurbal tot aan het plafond. Brandwonden in gezicht, handen en armen zijn het gevolg.
Datzelfde geldt, in mindere mate, voor alles wat water bevat: een natte doek, een waterblusser, en ook een gewone schuimblusser. De brandweer raadt die laatste bij vlam in de pan daarom af.
Wat wel werkt bij vlam in de pan
De brandweer geeft een korte aanpak:
- Rustig blijven, vuur uit. Zet de pit of de kookplaat uit.
- Afzuigkap uit. De afzuiging trekt de vlammen aan en kan het vet in het filter laten ontbranden.
- Deksel erop. Schuif een passend deksel, een bakplaat of een stevig dienblad over de pan, van de voorkant naar achteren, zodat de vlammen van het lichaam af gaan.
- Laten staan. Haal het deksel er pas af als de pan volledig is afgekoeld. Te vroeg optillen kan het vuur opnieuw laten oplaaien.
- Pan niet verplaatsen. Wie met een brandende pan naar buiten loopt, kan struikelen of brandende olie morsen.
Nooit water gebruiken. Ook een blusdeken en een schuimblusser raadt de brandweer bij vlam in de pan af.
Is het vuur al overgeslagen naar de afzuigkap of de kastjes, dan is het geen pannenbrand meer. Iedereen naar buiten, deur dicht en 112 bellen.
Welke blusmiddelen in de keuken een plek verdienen
| Blusmiddel | Bij vlam in de pan | Bij andere keukenbranden | Plek |
|---|---|---|---|
| Deksel of bakplaat | Eerste keus | Niet van toepassing | Binnen handbereik van het fornuis |
| Blusdeken | Afgeraden door de brandweer | Brandende kleding, klein vuur op aanrecht of tafel | Aan de muur bij de keukendeur |
| Schuimblusser | Niet geschikt | Brand in kastje, afvalbak, apparaat | Bij de uitgang van de keuken of in de gang |
| Vetblusser (klasse F) | Gemaakt voor frituurvet | Ook geschikt voor vaste stoffen | Bij de frituur, vooral in professionele keukens |
| CO2-blusser | Niet aangeraden thuis | Elektrische apparaten | Zelden nodig in een woonkeuken |
| Water | Nooit | Alleen bij vaste stoffen zonder stroom | Niet als blusmiddel bedoeld |
De blusdeken
Een blusdeken is een vel brandvertragend weefsel dat uit een houder wordt getrokken. Uit onderzoek van de NVWA bleek eerder dat lang niet elke blusdeken een pannenbrand dooft; van de elf geteste dekens vatten er vier zelf vlam. Daarom raadt de brandweer de deken bij vlam in de pan af. Hij blijft nuttig bij brandende kleding, om iemand in te wikkelen, of bij een klein vuur op tafel. De brandweer noemt een deken volgens NEN-EN 1869 van 1,80 bij 1,80 meter.
De schuimblusser
Een schuimblusser is in huis het meest veelzijdige toestel. In de keuken is hij bruikbaar voor een brand in een kastje, de afvalbak of een apparaat dat vlam vat, maar niet voor een pan met olie. Hij hangt daarom niet naast het fornuis, maar bij de uitgang van de keuken of in de gang, zodat men hem pakt op weg naar buiten.
De vetblusser
Een vetblusser is specifiek getest op klasse F. Het blusmiddel reageert met het hete vet tot een zeepachtige laag die de olie afsluit en afkoelt, zonder steekvlam. In horecakeukens met frituur is dit het gangbare toestel. Thuis adviseert de brandweer in de eerste plaats niet zelf te blussen, maar de pan af te dekken; een vetblusser is hooguit een aanvulling voor wie vaak met een losse frituurpan werkt. Op het etiket staat dan het F-pictogram, een pan met vlammen.
Waar de blusmiddelen hangen
- Niet naast het fornuis. Een blusser die alleen te bereiken is door langs de vlammen te reiken, wordt niet gebruikt. Bovendien wordt het toestel daar warm en vet.
- Bij de keukendeur. Zo pakt men hem op de weg van het vuur af, en blijft de uitgang achter de rug.
- Zichtbaar en vrij. Niet in de gootsteenkast of achter de deur van de bijkeuken.
- Deksel binnen handbereik. Het eenvoudigste blusmiddel is het passende deksel bij de pan die op het vuur staat.
Meer over hoogte en plaatsing in het algemeen staat bij brandblusser ophangen.
Voorkomen werkt beter dan blussen
De meeste keukenbranden ontstaan doordat iemand wegloopt van een pan op het vuur. Een paar gewoontes maken het grootste verschil: bij het verhitten van olie in de keuken blijven, de frituurpan op een vaste, stabiele plek zetten, het frituurvet op tijd verversen omdat oud vet sneller vlam vat, het filter van de afzuigkap schoonhouden en theedoeken en pannenlappen uit de buurt van de pitten houden. Een rookmelder hoort niet in de keuken zelf, omdat koken vals alarm geeft, maar wel in de gang erbuiten.
Voor een overzicht van blussers voor andere plekken in huis en bedrijf staat er een vergelijking bij welke brandblusser kopen.
Veelgestelde vragen
Wat is het beste blusmiddel bij vlam in de pan?
Een passend deksel, een bakplaat of een stevig dienblad dat over de pan wordt geschoven. Daarna het vuur en de afzuigkap uitzetten en het deksel laten liggen tot de olie volledig is afgekoeld.
Mag een blusdeken op een brandende pan?
De brandweer raadt dat af. Niet elke blusdeken is bestand tegen brandende olie; sommige vatten zelf vlam. Bovendien kan de pan bij het afdekken van het fornuis schuiven.
Is een schuimblusser geschikt voor de keuken?
Een schuimblusser is geschikt voor een brand in een keukenkastje, een afvalbak of apparaat, maar niet voor brandende olie in een pan. Het water in het schuim kan dan stoom vormen en hete olie laten opspatten.
Heeft een vetblusser thuis zin?
Een vetblusser is gemaakt voor klasse F, frituurvet en spijsolie. Hij hangt vooral in professionele keukens. Wie thuis veel frituurt in een losse frituurpan, kan er een overwegen, maar voor de meeste huishoudens is een deksel de eerste stap.